
# AI Form Builder ile Klinik Araştırma Etik Başvurularını Otomatikleştirme

Klinik deneyler tıbbi yeniliklerin omurgasını oluşturur, ancak protokol tasarımından hasta kaydına geçiş yolu genellikle hantal etik kurul evrakları nedeniyle gecikir. Geleneksel REC (Araştırma Etik Komitesi) başvuruları, protokol detaylarının uzun PDF'lere manuel olarak aktarılmasını, onay dilinin tekrarlı kontrol edilmesini ve inceleme yapanlarla sonsuz bir geri dönüş döngüsünü içerir. Yoğun araştırmacılar ve koordinatörler için bu idari görevler projenin **%30‑40** sini tüketebilir.

**[AI Form Builder](https://products.formize.ai/create-form)**—statik etik formlarını dinamik, akıllı iş akışlarına dönüştüren web tabanlı, AI destekli bir oluşturma platformudur. Doğal dil üretimi, akıllı alan eşleştirme ve otomatik doğrulama sayesinde AI Form Builder, tam bir REC paketini günler yerine dakikalar içinde oluşturabilir. Bu makalede uçtan uca süreci adım adım inceleyecek, en iyi uygulama yapılandırmalarını vurgulayacak ve kurumların çözümü birden fazla çalışma arasında nasıl ölçeklendirebileceğini tartışacağız.

---

## 1. REC Başvurularının Neden Hâlâ Sorun Olduğu

| Zorluk | Tipik Etki | Temel Neden |
|--------|------------|-------------|
| Manuel veri girişi | 10‑15 saat çalışma başına | Protokol belgelerinden tekrarlanan kopyala‑yapıştır |
| Tutarsız terminoloji | %20‑30 inceleyen açıklama talep ediyor | Kontrollü bir sözlüğün olmaması |
| Sürüm kayması | Protokol değişiklikleri ile etik formu arasındaki güncellemelerin kaçırılması | Farklı sistemlerde saklanan ayrı belgeler |
| Regülasyon uyumsuzluğu | Çalışmanın potansiyel olarak durdurulması | Kontrol listesi doldurmadaki insan hatası |

Bu verimsizlikler doğrudan maliyet artışı, hayat kurtarabilecek müdahalelere hastaların geç erişimi ve personel tükenmişliğine yol açar.

---

## 2. AI Form Builder'ın REC İş Akışları İçin Temel Yetkinlikleri

1. **AI destekli içerik üretimi** – Oluşturucu, yapılandırılmış bir protokol (örn. JSON veya Word taslağı) okuyarak alan değerleri, onay metni ve risk açıklamaları önerir.  
2. **Dinamik alan mantığı** – Koşullu bölümler yalnızca ilgili olduğunda görünür (örn. pediatrik kayıt, ekstra koruma alanlarını tetikler).  
3. **Gerçek zamanlı uyumluluk kontrolleri** – Yerleşik kural motorları, zorunlu öğelerin (örn. veri koruma beyanları) gönderilmeden önce mevcut olduğunu doğrular.  
4. **Çapraz platform erişimi** – Araştırmacılar, herhangi bir cihazdan form oluşturabilir, düzenleyebilir ve onaylayabilir, kurulu bir yazılım gereksinimi ortadan kalkar.  
5. **Dışa aktarma ve entegrasyon** – Tamamlanmış formlar PDF olarak indirilebilir veya güvenli HTTPS aracılığıyla kurumun REC portalına doğrudan gönderilebilir.  

---

## 3. Adım Adım İş Akışı

```mermaid
flowchart TD
    A["Upload Protocol Draft"] --> B["AI extracts key sections"]
    B --> C["Generate initial REC form"]
    C --> D["Conditional logic applied"]
    D --> E["Collaborative review (in‑app comments)"]
    E --> F["Compliance validation engine runs"]
    F --> G{All checks passed?}
    G -->|Yes| H["Export PDF & submit to REC portal"]
    G -->|No| I["Auto‑highlight missing fields"]
    I --> C
```

### 3.1 Protokol Taslağını Yükleme  
Koordinatör, Word belgesi ya da yapılandırılmış markdown dosyasını sürükleyip oluşturucuya bırakır. AI Form Builder, *Çalışma Hedefleri*, *Risk Değerlendirmesi* ve *Bilgilendirilmiş Onay* gibi başlıkları ayrıştırır.

### 3.2 AI Çıkarma ve Öneri  
Transformer tabanlı dil modelleri sayesinde platform, “**Risk Seviyesi:** Düşük – invaziv olmayan kan örneklemesi” gibi öneri metinleriyle alanları doldurur. Kullanıcılar öneriyi kabul, düzenle ya da tamamen değiştirebilir.

### 3.3 Dinamik Mantık  
Çalışma minörler içeriyorsa, oluşturucu otomatik olarak *Ebeveyn Onayı* alt bölümünü ekler. Protokolde yeni bir cihazdan bahsediliyorsa, *Cihaz Güvenliği* kontrol listesi görünür.

### 3.4 Ortak İnceleme  
Ekip üyeleri form alanlarına doğrudan yorum ekler. Platform, versiyon geçmişini izleyerek denetlenebilirliği sağlar.

### 3.5 Uyumluluk Doğrulaması  
Yerel düzenlemelerle (örn. [GDPR](https://gdpr.eu/), [HIPAA](https://www.hhs.gov/hipaa/index.html)) hizalı önceden yapılandırılmış kurallar seti, eksik beyanlar, kırık linkler ya da yasaklı ifadeler için tarama yapar.

### 3.6 Dışa Aktarma ve Gönderme  
Tüm kontroller geçildiğinde, tek bir tıklama ile düzenleyici hazır bir PDF oluşturur ve kurumun REC portalına güvenli API tokenı (REC BT ekibi tarafından sağlanır) kullanılarak itilebilir.

---

## 4. Küresel Standartlar İçin Doğrulama Motorunu Yapılandırma

AI Form Builder, **şablon kütüphanesi** içinde ülke‑spesifik etik kontrol listeleri barındırır. Yeni bir yargı bölgesi eklemek için yöneticiler:

1. **Yeni bir kural seti oluşturur** – Gerekli alanları, kimlik numaraları için regex desenlerini (örn. ClinicalTrials.gov NCT numarası) ve zorunlu feragat metinlerini tanımlar.  
2. **Yerel terminolojiye eşler** – “adverse event” vs. “serious adverse event” gibi terimler için kontrollü bir sözlük yöneticisi kullanır.  
3. **Sandbox protokolüyle test eder** – Örnek gönderimlerde doğrulama motorunu çalıştırıp yanlış pozitif eşiklerini ayarlar.

EU Klinik Araştırma Yönetmeliği (CTR) için örnek bir kural:

```json
{
  "field": "DataProtectionStatement",
  "required": true,
  "pattern": "The processing of personal data will be carried out in compliance with the GDPR."
}
```

Alan eşleşmediğinde, arayüz kırmızıyla vurgular ve onaylı şablonu tek tıkla ekleme imkanı sunar.

---

## 5. Gerçek Dünya Etkisi: Bir Vaka Çalışması

*Kuruluş:* Üniversite Hastanesi Araştırma Merkezi (UHRC)  
*Çalışma:* Yeni anti‑fibrotik ilaç için çok merkezli Faz II deneme  
*Temel REC dönüş süresi:* Ortalama 45 gün  

**Uygulama:**  
- AI Form Builder, Klinik Araştırma Ofisi genelinde dağıtıldı.  
- AI, daha önce onaylanmış 150 REC dosyasıyla eğitildi.  
- Hastanenin dahili etik portalı ile bütünleştirildi.

**Sonuçlar (3 ay sonrası):**  

| Metrik | Önce | Sonra |
|--------|------|-------|
| REC formunu tamamlama ortalama süresi | 12 saat (manuel) | 1,5 saat (AI destekli) |
| Eksik maddelerle ilgili inceleyen yorum sayısı | 6 gönderi başına | 1,2 gönderi başına |
| Toplam etik onay süresi | 45 gün | 30 gün |
| Personel memnuniyeti (1‑5 ölçek) | 2,8 | 4,5 |

Eksik maddelerle ilgili geri dönüşlerin azalması **her çalışma için yaklaşık 80 kişisel saat** tasarruf sağladı ve baş araştırmacının hasta kaydına daha erken başlamasını mümkün kıldı; bu da potansiyel pazar girişini **≈3 ay** öne taşıdı.

---

## 6. Güvenlik ve Veri Gizliliği Hususları

REC formları hassas hasta bilgileri ve özgün protokol detayları içerdiğinden AI Form Builder şunları sunar:

- **Uçtan uca şifreleme** (TLS 1.3) ile aktarımda veri korunur.  
- **AES‑256 depolama şifrelemesi**, anahtarlar ayrı bir HSM tarafından yönetilir.  
- **Rol‑tabanlı erişim kontrolü (RBAC)** sayesinde yalnızca yetkili koordinatörler belirli bölümlere göz atabilir veya düzenleyebilir.  
- **Denetim günlükleri**, her düzenleme, yorum ve dışa aktarma eylemini kaydeder; düzenleyici denetimler için kritiktir.  

Kuruluşlar, verilerin hiç dış ağa çıkmamasını sağlamak için **kurumsal firewall** arkasında **self‑hosting** seçeneğini de etkinleştirebilir.

---

## 7. Çözümün Kurumsal Ölçekte Ölçeklendirilmesi

Birden çok eşzamanlı deneme yöneten araştırma organizasyonları tutarlılık ihtiyacı duyar. AI Form Builder:

- **Şablon klonlama** – Onkoloji gibi terapötik alana özgü ana REC şablonu oluşturup güncellemeleri anında yayar.  
- **Toplu işleme** – Protokol taslakları klasörü yüklenir; motor tamamlanmış REC formları içeren bir zip dosyası döndürür.  
- **Analitik kontrol paneli** – Tüm çalışmalar için ortalama tamamlama süresi, uyumluluk geçiş oranları ve inceleme geri bildirim trendleri izlenir.  

Bu özellikler, tek bir proje verimliliği artışını kurum çapında bir verimlilik makinesine dönüştürür.

---

## 8. Başlarken – Hızlı Kontrol Listesi

1. Formize.ai hesabı oluşturun ve AI Form Builder modülüne erişin.  
2. Örnek bir protokol yükleyin; ilk taslağın oluşturulmasını izleyin.  
3. Yargı‑spesifik doğrulama kurallarınızı yapılandırın.  
4. Ortak yazarları davet ederek inceleme ve yinelemeyi gerçekleştirin.  
5. Son PDF'yi dışa aktarın ve REC portalına gönderin.  
6. Dahili analitik paneliyle performans metriklerinizi izleyin.  

Çoğu ekip, **%70** oranında manuel form doldurma çabasının bir hafta içinde azaldığını rapor eder.

---

## 9. Gelecek Yönelimler

AI Form Builder yol haritası şunları içeriyor:

- **Ses‑kontrollü form oluşturma** – Eller serbest ortamlar için sesli komut desteği.  
- **EHR entegrasyonu** – Elektronik sağlık kayıtlarından hasta‑spesifik veri alanlarını otomatik doldurma.  
- **Makine öğrenimi tabanlı risk puanlaması** – Protokol içeriğine dayanarak ek güvenlik izleme gereksinimlerini öneren bir sistem.  

Bu yenilikler, çalışma tasarımı, etik onayı ve yürütme arasındaki döngüyü daha da sıkılaştırarak terapötik müdahalelerin hastalara daha hızlı ulaşmasını sağlayacak.

---

## İlgili Bağlantılar

- [World Medical Association – Helsinki Bildirgesi](https://www.wma.net/what-we-do/medical-ethics/declaration-of-helsinki/)  
- [ISO 14155:2020 – İnsan denekler için tıbbi cihazların klinik araştırması – İyi Klinik Uygulama (GCP)](https://www.iso.org/standard/72452.html)